ભગવાન શિવ હિન્દુ પરંપરાના મુખ્ય દેવોમાંના એક છે અને શૈવ સંપ્રદાયના કેન્દ્રમાં છે.
તેમને મહાદેવ, શંકર, નીલકંઠ, મહેશ્વર અને રુદ્ર સહિત અનેક નામોથી ઓળખવામાં આવે છે.
શિવ સાથે અનેક એવા વિચારો જોડાયેલા છે જે પ્રથમ નજરે વિરોધાભાસી લાગે.
તેઓ ગૃહસ્થ પણ છે અને યોગી પણ. તેઓ વિનાશ અને નવસર્જન બંને સાથે જોડાયેલા છે. તેઓ ક્યારેક નિર્જન વનમાં તો ક્યારેક પરિવારના આત્મીય દ્રશ્યોમાં જોવા મળે છે. તેઓ શક્તિશાળી પણ છે અને ઊંડા શાંત પણ.
શિવનું ત્રીજું નેત્ર
ત્રીજું નેત્ર શિવના સૌથી જાણીતા પ્રતીકોમાંનું એક છે.
તે પરંપરાગત રીતે ઉચ્ચ બોધ અને પરિવર્તનકારી જ્ઞાન સાથે જોડાયેલું છે.
શિવના ત્રીજા નેત્રની કથાઓ ઘણીવાર તેના ખૂલવાને ગહન પરિવર્તન સાથે જોડે છે.
અર્ધચંદ્ર
અર્ધચંદ્ર શિવની જટાઓમાં બિરાજમાન છે.
તેને સામાન્ય રીતે સમય, ચક્ર અને નવીનીકરણના વિચારો દ્વારા સમજવામાં આવે છે. આ ચંદ્ર શિવની છબીને સૃષ્ટિની કુદરતી લય સાથે પણ જોડે છે.
ગંગા
ગંગાને પરંપરાગત રીતે શિવની જટાઓમાંથી વહેતી દર્શાવવામાં આવે છે.
કથા અનુસાર શિવે ગંગાના પ્રચંડ વેગને પોતાની જટાઓમાં ધારણ કર્યો અને તેની શક્તિને સુરક્ષિત રીતે મુક્ત કરી.
સર્પ
શિવને ઘણીવાર પોતાના ગળામાં સર્પ વીંટાળેલો દર્શાવવામાં આવે છે.
આ સર્પ તેમની એ છબીને દર્શાવે છે જે સામાન્ય ભય અને આસક્તિથી પર છે.
ત્રિશૂળ
ત્રિશૂળ શિવના મુખ્ય પ્રતીકોમાંનું એક છે.
વિવિધ પરંપરાઓમાં તેની ત્રણ અણીઓનું અલગ-અલગ અર્થઘટન કરવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે તેમને ત્રણ બ્રહ્માંડીય ગુણો, અવસ્થાઓ અથવા કાર્યો સાથે જોડવામાં આવે છે.
નંદી
નંદી, શિવના વાહન બળદ, શિવ મંદિરોમાં હંમેશા ગર્ભગૃહ તરફ મુખ રાખીને જોવા મળે છે.
નંદી ભક્તિનું પ્રતીક છે અને શિવ ભક્તિ સાથે ઊંડાણપૂર્વક જોડાયેલા છે.
શિવ કેમ આટલા આકર્ષક રહે છે
શિવ વિશે કદાચ સૌથી રસપ્રદ વાત એ છે કે તેમને એક જ વિચારમાં સીમિત કરી શકાય નહીં.
તેઓ સ્થિરતા અને પરિવર્તન બંનેનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. તેઓ તપસ્વી પણ છે અને ગૃહસ્થ પણ. તેઓ પર્વતોમાં નિવાસ કરવા છતાં લોકો અને પરિવાર સાથે ઊંડાણપૂર્વક જોડાયેલા રહે છે.
આ જટિલતા જ ભારતીય આધ્યાત્મિક પરંપરામાં શિવને આટલું પ્રભાવશાળી સ્વરૂપ આપે છે.